Ўзбекистонда йўл ҳаракати қоидаларига мувофиқ светофор бошқарувчиси, светофор сигналлари ва тўхташ чизиқлари ўртасидаги устуворлик аниқ белгилаб қўйилган. 2022-йил 12-апрелдаги 172-сонли Йўл ҳаракати қоидалари асосида светофор сигналлари ва бошқарувчининг сигналлари қатъий тартибда тартибга солинган. Светофорлар яшил, сариқ, қизил ва оқ-йулдуз рангларида бўлиб, уларнинг шакли ва жойлашуви ҳаракат йўналишини кўрсатади. Масалан, яшил сигнал ҳаракатга рухсат беради, сариқ сигнал ҳаракатни тақиқлайди ёки огоҳлантиради, қизил сигнал эса ҳаракатни қатъиян тақиқлайди. Қўшимча яшил ўқ шаклидаги сигнал фақат ўқ кўрсатган йўналишда ҳаракатга рухсат беради. Агар қўшимча сигнал ўчирилган бўлса, бу йўналишда ҳаракат тақиқланганини билдиради.
Светофор бошқарувчиси (йўл ҳаракатини бошқарувчи шахс) светофор сигналидан устун ҳисобланади. Яъни, агар бошқарувчи светофор сигналига зид бўлган ишора қилса, ҳайдовчилар бошқарувчининг кўрсатмаларига амал қилишлари шарт. Бу ҳолат йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш учун муҳимдир.
Тўхташ чизиқлари светофор сигналлари билан биргаликда ҳаракатни тартибга солишда муҳим рол ўйнайди. Ҳайдовчилар светофор қизил сигналда тўхташ чизиғидан олдин тўхташлари керак. Агар тўхташ чизиғи мавжуд бўлмаса, ҳайдовчи светофор устунлигига риоя қилган ҳолда хавфсиз жойда тўхлаши лозим. Шу билан бирга, йўл ҳаракати қоидаларида махсус транспорт воситалари ва оғир юк ташувчи транспорт воситалари учун айрим имтиёзлар кўзда тутилган, улар баъзи ҳолларда йўл белгилари ва светофор сигналларидан четга чиқиши мумкин, аммо ҳаракат хавфсизлиги таъминланиши шарт.
Светофор сигналлари турли шаклларда бўлиши мумкин: айлана шаклидаги, ўқ шаклидаги, пиёда ёки велосипедчи силуэти кўринишида. Ҳар бир сигналнинг ўзга хос вазифаси бор. Масалан, пиёдалар учун мўлжалланган светофор фақат пиёдаларга тааллуқли бўлиб, яшил сигнал пиёдаларга ўтишни рухсат беради, қизил эса тақиқлайди.
Реверсив светофорлар йўлнинг айрим йўналишларида ҳаракатни бошқариш учун ишлатилади. Улар қизил Х шаклидаги сигнал ва пастга қараган яшил ўқ сигналидан иборат бўлиб, йўлнинг маълум қисмида ҳаракатни тақиқлаш ёки рухсат беришни билдиради. Агар реверсив светофор сигналлари ўчирилган бўлса, ушбу йўл қисмига кириш тақиқланади.
Шунингдек, трамвайлар ва бошқа йўналишли транспорт воситалари учун махсус светофорлар мавжуд бўлиб, улар оқ-йулдуз рангдаги тўрт сигналга эга. Бу светофорлар ҳаракатни аниқ йўналишларда бошқаради ва ҳаракат фақат пастки сигнал ва юқоридаги бир ёки бир нечта сигнал ёқилганида рухсат этилади.
Юқоридаги қоидалар ва тартиблар Ўзбекистонда йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш ва ҳаракатни самарали бошқариш мақсадида ишлаб чиқилган. Шу билан бирга, 2024-йил январ ойида қабул қилинган янги қонунлар йўл ҳаракати соҳасида давлат бошқаруви, ҳуқуқий асослар ва хавфсизликни янада мустаҳкамлашга қаратилган. Лекин светофор бошқарувчиси ва светофор сигналлари устуворлиги ҳақида аниқ қўшимча ўзгаришлар ёки янгиликлар қонун матнида кўрсатилмаган.
Шу боис, ҳайдовчилар ва пиёдалар учун энг муҳим қоидалар: светофор бошқарувчисининг кўрсатмаларига ҳар доим устунлик бериш, светофор сигналининг ранг ва шаклига қатъий амал қилиш, тўхташ чизиқларида тўхташ ва махсус транспорт воситаларининг ҳаракатига оид имтиёзларни ҳисобга олишдир. Бу қоидалар йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлашда асосий тамойиллар ҳисобланади.