Yo‘l-transport hodisasi (YTH) yuz berganda haydovchilarning qonuniy majburiyatlari O‘zbekiston Respublikasi yo‘l harakati qoidalari va tegishli qonun hujjatlarida aniq belgilangan. Ushbu majburiyatlar yo‘l xavfsizligini ta’minlash, jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish hamda hodisa joyini to‘g‘ri hujjatlashtirishga qaratilgan.
Avvalo, YTH sodir bo‘lganda haydovchi darhol transport vositasini to‘xtatishi shart. To‘xtatgandan so‘ng, favqulodda signalizatsiyani yoqish va avariya to‘xtash belgisini o‘rnatish majburiydir. Bu boshqa ishtirokchilarni xavf haqida ogohlantirish uchun zarur. Transport vositasini va hodisaga aloqador buyumlarni joyidan ko‘chirmaslik talab etiladi, chunki bu hodisa holatini o‘zgartirib, tergov jarayoniga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
YTHda jabrlanganlar bo‘lsa, haydovchi ularga birinchi tibbiy yordam ko‘rsatishi, shuningdek, tez yordam va favqulodda qutqaruv xizmatlarini chaqirishi lozim. Agar shoshilinch holat yuzaga kelsa, jabrlanganlarni o‘z transport vositasida yoki yordamchi transportda yaqin tibbiyot muassasasiga yetkazish mumkin. Bu holatda haydovchi o‘z shaxsini, transport vositasining davlat raqamini va hujjatlarini taqdim etishi shart.
Agar YTH yo‘l harakati oqimini to‘xtatib qo‘ygan bo‘lsa, haydovchi yo‘lni bo‘shatishi kerak. Buning uchun hodisa joyidagi transport vositalarining o‘zaro joylashuvi, yo‘l infratuzilmasi ob’ektlari, izlar va hodisaga aloqador buyumlar guvohlar ishtirokida fotosurat yoki video yordamida qayd etilishi zarur. Bu keyinchalik hodisa tafsilotlarini aniqlashda muhim ahamiyatga ega.
Shuningdek, haydovchi hodisa haqida ichki ishlar organlariga xabar berishi, guvohlarning ismlari va yashash manzillarini yozib olishi va politsiya xodimlari kelishini kutishi lozim. Biroq, haydovchilar ba’zi hollarda, masalan, majburiy sug‘urta shartlari asosida, yo‘l-transport hodisasi haqida davlat xavfsizlik xizmatiga yoki ichki ishlar organlariga xabar bermasliklari mumkin.
Yuqoridagi majburiyatlar O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-sonli qarori bilan tasdiqlangan Yo‘l harakati qoidalari hamda 2024-yil 19-yanvarda qabul qilingan "Yo‘l harakati to‘g‘risida"gi qonun bilan tartibga solingan. Ushbu hujjatlar haydovchilarning yo‘l-transport hodisasi yuz bergan paytdagi harakatlarini aniq belgilaydi va yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlashga qaratilgan.
Shu bilan birga, qonuniy talablar haydovchilarga nafaqat o‘z xavfsizligini, balki boshqa yo‘l ishtirokchilarining hayotini ham himoya qilishga majburiyat yuklaydi. Yo‘l-transport hodisasi yuz berganida o‘z vaqtida va to‘g‘ri harakat qilish jabrlanganlarga yordam ko‘rsatish, hodisa sabablarini aniqlash va yo‘l harakati xavfsizligini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Shu sababli, har bir haydovchi yo‘l harakati qoidalarini yaxshi bilishi, hodisa yuz berganda qanday harakat qilishni oldindan o‘rganishi va qonuniy majburiyatlarini bajarishga tayyor bo‘lishi zarur. Bu nafaqat shaxsiy javobgarlik, balki jamiyat oldidagi mas’uliyatdir.